Od 15 września do 13 października na moje dwa telefony przyszło 77 SMS-ów od nadawcy „ALERT RCB”. Żaden nie miał linku. Zgadza się to z tym, co pisze samo Rządowe Centrum Bezpieczeństwa: „prawdziwe Alerty RCB nie zawierają linków ani prośby o kliknięcie w odnośnik”.

Jak rozpoznać fałszywy Alert RCB

RCB ostrzega też przed SMS-ami, które podszywają się pod Alert RCB i zawierają podejrzane linki. Jeżeli dostaniesz wiadomość, która wygląda jak alert, ale ma link albo budzi wątpliwości, nie klikaj w odnośnik i nie odpowiadaj. Sprawdź na oficjalnej stronie RCB albo w jego profilach w mediach społecznościowych.

Pułapka z polskimi znakami

Poradnik bezpieczeństwa uczy, że „błędy lub brak polskich znaków mogą sygnalizować oszustwo”. W SMS-ie „z banku” czy „od kuriera” to dobra wskazówka.

Przy Alercie RCB działa odwrotnie. RCB pisze, że alert „może liczyć maksymalnie 160 znaków, łącznie ze spacjami”, a w treści „nie mogą być używane polskie znaki”. Prawdziwy alert przychodzi więc bez ogonków i to niczego nie dowodzi.

Dlaczego Alert RCB nie ma polskich znaków

W dużym uproszczeniu chodzi o to, jak działa SMS. Jedna wiadomość mieści 160 znaków, ale tylko z podstawowego zestawu znaków (norma GSM 7-bit). Polskich liter w nim nie ma. Wystarczy jedno „ą”, a telefon koduje całą wiadomość inaczej i mieści się w niej dużo mniej tekstu.

Dlatego rozporządzenie każe pisać alert w normie GSM 7-bit, „bez znaków diakrytycznych”. RCB wyjaśnia, że zrezygnowało z polskich znaków „ze względów technicznych”, żeby w 160 znakach zmieścić wszystkie istotne informacje. Rozporządzenie dopuszcza do 306 znaków, ale Kancelaria Premiera wyjaśnia, że przeważnie stosuje się 160, „aby uniknąć konieczności »podziału« sms-a na dwie części”.

Chodzi o to, żeby komunikat dotarł w całości do jak największej liczby telefonów, także starszych, które mogłyby źle złożyć wiadomość z dwóch części albo źle pokazać polskie litery. Pomyślano też o obcokrajowcach: telefony z zagranicznymi kartami SIM dostają ten sam alert po angielsku.

Moja uwaga: to, co piszę wyżej, to duże uproszczenie. Warto uczyć się podstaw bezpieczeństwa nawet od tak prostych zasad, ale sama zasada „są polskie znaki albo ich nie ma” nie uchroni przed oszustwem. Fałszywy SMS też może przyjść bez polskich znaków, dlatego sprawdzaj wszystko, o czym piszę niżej.

Jak sprawdzić, czy alert jest prawdziwy

U mnie wszystkie te SMS-y miały nadawcę „ALERT RCB”. Skoro jednak RCB samo ostrzega przed podszywaniem się, sama nazwa nadawcy nie wystarcza. Patrzę jeszcze, czy w treści nie ma linku. Jeżeli coś mi nie pasuje, sprawdzam w drugim źródle: na stronie RCB albo w radiu.

Przy prawdziwym alarmie nie czekam na to potwierdzenie. Wzorzec procedury dla szkół mówi wprost, że przy alarmie nie czeka się na potwierdzenie w kilku źródłach, jeżeli komunikat jest autentyczny i jednoznaczny. Najpierw bezpieczne miejsce, potem sprawdzanie.

Co zrobić z podejrzanym SMS-em

Poradnik bezpieczeństwa (s. 40): „Dostałeś podejrzaną wiadomość z linkiem lub załącznikiem? Nie klikaj pochopnie.” Podejrzany SMS z linkiem prześlij pod numer 8080. Próbę wyłudzenia lub oszustwa zgłoś na stronie incydent.cert.pl albo przez aplikację mObywatel.

Dezinformacja: jak sprawdzać informacje

Poradnik definiuje ją jako „celowe rozpowszechnianie fałszywych lub zmanipulowanych treści” i pisze, że dezinformacja, cyberataki czy sabotaż „są wykorzystywane do destabilizacji państwa”.

Zalecenia są proste: sprawdzaj informacje w kilku niezależnych źródłach i nie rozpowszechniaj niesprawdzonych. Za pewne źródła Poradnik uznaje Polskie Radio, Telewizję Polską, rządowe strony internetowe i służby państwowe.

Nie fotografuj, nie nagrywaj i nie publikuj zdjęć wojska ani ważnych obiektów, takich jak mosty czy stacje kolejowe.

Rodzinne hasło bezpieczeństwa

Osobna sprawa to telefony „od bliskich”. Policja ostrzega, że narzędzia oparte na sztucznej inteligencji „potrafią sklonować głos każdego człowieka”. Według NASK głos da się podrobić „na podstawie zaledwie kilku sekund nagrania”, na przykład z filmu w mediach społecznościowych albo z wiadomości głosowej. Zalecenie: rozłącz się i zadzwoń do tej osoby sam, wybierając numer z klawiatury.

Takie oszustwa działają według podobnego schematu. Oszuści, jak pisze NASK, „wywierają presję, grają na emocjach” i przekonują, że stało się coś pilnego. Masz działać od razu, TERAZ, bez zastanowienia. Właśnie wtedy trzeba się pilnować.

Kancelaria Premiera radzi ustalić rodzinne hasło, czyli słowo albo krótkie zdanie znane tylko rodzinie. Ważne, żeby nie było oczywiste i nie pojawiało się w mediach społecznościowych. Hasła nie przesyła się SMS-em ani przez komunikator. Najlepiej ustalić je na żywo.

Moja rada: skoro wystarczy kilka sekund nagrania, nie przedłużam rozmów z nieznanym rozmówcą. Nawet kilka zdań w słuchawkę, w rodzaju „Halo, halo, słychać mnie?”, może dać oszustowi próbkę mojego głosu. Dlatego rozłączam się i oddzwaniam sam. Rodzinne hasło znają u nas tylko najbliżsi i nie podajemy go nikomu obcemu. Ustalamy je na żywo, kiedy mamy pewność, z kim rozmawiamy. Gdy oszust zagra na emocjach, właśnie to hasło może nas uratować.

Moja rada: przy każdym komunikacie, który budzi emocje, zadaję sobie jedno pytanie. Kto na tym zyska, jeżeli w to uwierzę i przekażę dalej? Na przykładzie plotek o szkole i alarmie piszę o tym w osobnym wpisie.

Źródła

  • RCB, „Komunikat: SMS-y podszywające się pod ALERT RCB” (16.09.2024): gov.pl
  • RCB, „Alert RCB: przykładowe wiadomości (SMS)”: gov.pl
  • Rozporządzenie Rady Ministrów z 31 sierpnia 2020 r. w sprawie współpracy dyrektora RCB z operatorem ruchomej publicznej sieci telekomunikacyjnej w celu powiadamiania użytkowników końcowych o zagrożeniu (Dz.U. 2020 poz. 1527), § 3 ust. 1 i 2: ISAP
  • RCB, Biuletyn Analityczny nr 25 (październik-grudzień 2018), „Alert RCB w nowej odsłonie”: rcb.gov.pl
  • KPRM, odpowiedź na interpelację nr 2887 (26.06.2024): sejm.gov.pl
  • Poradnik bezpieczeństwa, s. 4, 39 i 40: gov.pl
  • Wzorzec procedury dla szkół i przedszkoli (KG PSP), pkt 4.3: MEN
  • Policja, „Oszustwa na wypadek: klonują głosy, by wyłudzić pieniądze” (25.04.2024): policja.pl
  • NASK, „Kilka sekund nagrania wystarczy. Oszust może zabrzmieć jak ktoś bliski” (11.08.2026): nask.pl
  • KPRM, „Ustal rodzinne hasło!”: gov.pl
  • SMS-y od „ALERT RCB”: moje telefony (Plus i Orange), 15.09-13.10.2026.